ماکت معماران ایران باستان

نویسنده: سیما میری (باستان شناس)، عكس: ندا حسین‌طهرانی (موزه ملی ایران)
شاید فكر كنیم ارتباط معماری با مجسمه‌سازی، قدمت زیادی ندارد اما شواهد باستان‌شناسی در فلات ایران نشان از وجود این ارتباط در 10هزار سال پیش می‌دهد...
  شاید فكر كنیم ارتباط معماری با مجسمه‌سازی، قدمت زیادی ندارد اما شواهد باستان‌شناسی در فلات ایران نشان از وجود این ارتباط در 10هزار سال پیش می‌دهد. نمونه‌ای از تجسم معماری در آثار حجمی، حوالی 1349 خورشیدی درتپه «سنگ‌چخماق» در شش کیلومتری شمال شرقی بسطام در شهرستان شاهرود استان سمنان کشف شد. در این سال و نیز در 1350 خورشیدی، باستان‌شناسی ژاپنی به نام پروفسور «مسودا» در این تپه در دو فصل بررسی و کاوش کرد. چندین سال بعد یعنی در دهه 80 خورشیدی، باستان‌شناسان ایرانی مانند «حسن رضوان» و «کوروش روستایی» این منطقه را بررسی و مطالعه کردند. این پژوهشگران معتقد بودند تپه سنگ‌چخماق با قدمت 10 هزارساله، یکی از کهن‌ترین محوطه‌های دوره نوسنگی و یکی از نخستین سکونتگاه‌های آدمی در فلات مرکزی و شمال شرق ایران است. آثاری گوناگون مانند ظرف‌های سفالین کوچک و بزرگ، تیغه‌های سنگی و دسته‌های استخوانی منتهی به حیوانات، پیکرک‌های سنگی و گلی انسانی و حیوانی، ادوات و ابزاری مانند سوزن، درفش، کف  گیر و آویزهایی که از جنس شاخ و استخوان ساخته شده، سر دوک  هایی گلی و سنگی از حفاری سنگ چخماق به دست آمد. تعداد زیادی ابزارهای سنگی، شامل خراش  دهنده، تیغه داس، ادوات ریز و تبرها و شیشه  های صیقل  داده شده نیز از این تپه کشف شد. اما به جرئت می‌توانیم بگوییم یکی از معروف‌ترین و شاید رمزآلودترین آن‌ها اثری سفالین با درپوش، معروف به «ماکت‌بنا» است. راز این اثر در شکل و کاربری آن نهفته است. یک مخزن مکعب‌مستطیل شکل با حفره‌های چهارگوش در قسمت بالای بدنه و درپوشی با دسته‌‌ای حفره‌دار در قسمت میانی، شکل این اثر را تشکیل می‌دهد. این اثر اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می  شود. مسودا، در گزارش حفاری خود اشاره می‌کند که این ماکت جنبه آیینی داشته است و در مراسمی از آن (شاید به عنوان ماکت نیایشگاه) استفاده می‌کردند. مسودا با کشف اجاق‌های متعدد با انبوه خاکستر و زغال در اطراف‌شان ادعا می‌کند این کوره‌ها کاربردی غیر از پخت‌و‌پز داشته‌اند و شاید مکانی برای برافروختن آتش در هنگام اجرای مراسم آیینی بوده اند. او همچنین معتقد است بسیاری از ساکنان منطقه و حتی از نقاط دورافتاده، سالی یک بار جهت طواف خانه مشبک کوچک گلی که با خاک سرخ تزئین شده  بود، گرد هم می  آمدند.
اگر بپذیریم در این اثر ویژگی و بینش معمارانه‌اش بیشتر از ویژگی کاربردی‌اش جلب‌توجه می‌کند، آن‌گاه می‌توانیم پیشنهاد کنیم که این ماکت نمایانگر توجه ویژه آدمی به معماری زمان خود بوده است...



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code