مردم ايران

سفـر به پاكستان

نویسنده: الهام مختاری
«حكایت است كه شیخ ابوسعید ابی‌الخیر روزی بر حمام رفت، مردی دلاك بر بالای سر شیخ آمد و به شست‌وشوی بدنش مشغول شد. شوخ (چرك)ِ شیخ را تا بازوی او می‌آورد و پیش روی او نشان می‌داد، آنگاه از شیخ راز جوانمردی در جهان را جویا شد؛ شیخ گفتا شوخ پنهان کردنست / پیش چشم خلق ناآوردنست....
«حكایت است كه شیخ ابوسعید ابی‌الخیر روزی بر حمام رفت، مردی دلاك بر بالای سر شیخ آمد و به شست‌وشوی بدنش مشغول شد. شوخ (چرك)ِ شیخ را تا بازوی او می‌آورد و  پیش روی او نشان می‌داد، آنگاه از شیخ راز جوانمردی در جهان را جویا شد؛ شیخ گفتا شوخ پنهان کردنست / پیش چشم خلق ناآوردنست.» عطار نیشابوری در منطق‌الطیر، این حكایت را به نظم آورده كه در آن از شوخ گرفتن و پاك كردن تن از چرك و ناپاكی در حمام سخن گفته است. برای رساندن آب به بدن در حمام هم آدابی وجود داشته، اول به هنگام ورود به حمام پاها باید از آب خیس شود، بعد بر سر و سایر نقاط بدن آب برسد. حمام یا گرمابه‌ها كه محلی بودند برای شست‌وشوی اساسی تن، از نمودهای شهرنشینی در ایران است كه از گذشته‌های دور در كنار مسجد، مدرسه، بازار و آب‌انبار برای استفاده عموم مردم در مركز شهرها ساخته می‌شده. حمام‌ها چند متری پایین‌تر از سطح كوچه و بازار قرار داشتند تا هم گرمای داخل‌شان حفظ شود و هم آبرسانی به آن‌ها امكان‌پذیر باشد كه اگر جز این بود، آب قنات كه از طریق جوی به حمام می‌آمد، بر خزینه سوار نمی‌شد. خزینه‌ها كه منبع آبی استخر مانند بودند، آب گرم جهت شست‌وشو در حمام را تامین می‌كردند. آب داخل آن از طریق آتشگاه‌هایی كه در زیر خزینه و در پشت ساختمان گرمابه قرار داشت و در اصطلاح به آن «گلخَن» می‌گفتند، همیشه گرم بود‌. مردم ایران در قدیم معمولاً هفته‌ای یک بار به حمام می‌رفتند، شب‌های جمعه و چند روز مانده به عید نوروز از شلوغ‌ترین روزهای حمام بود. حمام كه قبل از اذان صبح دایر می‌شد، تا كمی بعد از طلوع آفتاب مخصوص استفاده مردان و بعد از آن تا ظهر و حتی چند ساعتی بعدازظهر، در اختیار زنان قرار می‌گرفت؛ بعد از آن حمام دوباره مردانه می‌شد و تا چند ساعتی به راه بود. در پرونده «مردم ایران» پیش‌رو به سراغ گرمابه‌های ایرانی رفته‌ایم تا نگاهی بیندازیم به معماری و اجزای مختلف ساختمان حمام و آداب شست‌وشو در آن‌ها كه بخشی از شیوه زندگی گذشتگان سرزمین‌مان است و امروز حراست و نگهداری از آن‌ها امری مهم و ضروری است.

  سربینه پُرنقش  
«سربینه»  اولین قسمت در ساختمان گرمابه‌ها بوده؛ رختکن و جایی برای آماده شدن جهت استحمام یا خروج از حمام  با گنبدی بزرگ و حوضی در میان و سکوهایی كه  برای استراحت افراد، دورتادور آن تعبیه شده است. حوض‌  میان سربینه جایی بود برای آبکشی نهایی پاها بعد از استحمام....



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code