نگارخانه

جمعه به مکتب آورد کاسه و بشقاب‌ را

نویسنده: صفورا فضل‌اللهی
در روزگاران قدیم، گلچین‌های ادبی فقط محدود به کتاب‌ها و مکتوبات نمی‌شدند. ظروف بسیاری از ایام ماضی به دست ما رسیده است که بر دیواره‌ و نقش‌و‌نگارهای آن ابیات، اشعار و امثال فارسی یا ادعیه دیده می‌شود....
در روزگاران قدیم، گلچین‌های ادبی فقط محدود به کتاب‌ها و مکتوبات نمی‌شدند. ظروف بسیاری از ایام ماضی به دست ما رسیده است که بر دیواره‌ و نقش‌و‌نگارهای آن ابیات، اشعار و امثال فارسی یا ادعیه دیده می‌شود. به نظر بسیاری از هنرپژوهان آنچه بر این ظروف دیده می‌شود، نشان از ذوق و آشنایی نقاشان و سفالگران با ادبیات فارسی دارد. «الگ گرابار» یکی از ایران‌پژوهان شهیر معتقد است که این ظروف را باید در زمره گلچین‌های ادبی به شمار آورد که یکی از سرگرمی‌های محافل روشنفکری آن روزگار بوده است، چرا که در هیچ ظرفی به نام شاعر یا ادیب اشاره‌ای نمی‌شد و فرد مهمان که هنگام ضیافت از ظرف موردنظر استفاده می‌کرد، بایست حدس می‌زد که شعر یا جمله موردنظر متعلق به کدام ادیب یا شاعر است. البته این ظروف فقط ماهیت ادبی نداشتند و جنبه‌های تصویری آن‌ها نیز قابل‌توجه بودند. شیوه تزئین در این ظروف بدین‌شکل بود که اشعار به صورت نواری بر لبه ظرف نوشته می‌شد، به شکلی که شعر مربوطه کاملا خوانا باشد. اما امثال یا ادعیه غالبا ته ظرف یا پشت آن منقوش می‌شدند. گاه جمله موردنظر پشت ظرف نوشته می‌شد و شخص مهمان پس از نوشیدن یا خوردن محتویات ظرف، آن‌را برمی‌گرداند و تازه آن‌وقت بود که می‌توانست جمله را بخواند. اغلب جملات ادعیه خواهان برکت، عزت و احترام برای شخص میزبان بودند و گاهی نیز به فرد مهمان یادآوری می‌کردند که به شخص پیشکار، انعام یا پاداشی هدیه کند. کتاب‌هایی که از سوی نقاشان و سفالگران برای نقش زدن انتخاب می‌شدند شامل داستان‌های عاشقانه از شاهنامه فردوسی یا حکایت‌هایی از نظامی گنجوی می‌شدند یا عبارت‌های پندآموز یا حکیمانه از اشعار عارفانه یا امثال بودند. به غیر از کارکرد تزئینی، احتمالا مهم‌ترین هدف این اشعار و ادعیه به روی ظروف، جلب حمایت مهمانان یا ولی‌نعمتان بوده است. اشعار عاشقانه‌ای که گاه بر این ظروف حک می‌شد، خاطره و لذت آن ضیافت را صدچندان می‌کرد.
(بخش‌هایی از متن كه ناخوانا بوده است توسط مصحح با ... مشخص شده است. برای خواندن اشعار یا امثال به كتاب «سفالینه‌های زرین‌فام و نقاشی‌های زیر لعاب» عبدالله قوچانی مراجعه كرده‌ایم.)

   یک کاسه شعر           
به نظر هنرپژوهان، سلیقه ادبی هر روزگار را نه فقط در مکتوبات ادبی که باید آن‌ها را در برخی از ظروف و سفال‌هایی جست‌و‌جو کرد که در حکم گلچین‌های ادبی بودند. کاسه‌ای که می‌بینید یکی از آثار درخشان هنر سلجوقی است که معروف به سفال‌های مینایی است. شیوه تزئین در این کاسه نوشتن ابیات و اشعاری بر دیواره‌های ظرف بوده است. این ظروف، زینت‌بخش سفره‌ها و ضیافت‌ها بودند و همین‌طور که مهمان به آرامی خوراک یا نوشاکی را تناول می‌کرده است...



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code